शिवाजी महाराजांची पुस्तके

बखरींपासून आधुनिक चरित्रांपर्यंत — शिवचरित्र जाणून घेण्यासाठी वाचनसूची.

सभासद बखर

कृष्णाजी अनंत सभासद

Marathi · 1697

शिवरायांच्या मृत्यूनंतर सुमारे १७ वर्षांनी, छत्रपती राजाराम महाराजांच्या आज्ञेवरून कृष्णाजी अनंत सभासद यांनी ही बखर लिहिली. हयात असलेल्या जुन्या मावळे व अधिकाऱ्यांकडून प्रत्यक्ष माहिती गोळा करून लिहिलेली ही बखर अष्टप्रधान मंडळ, प्रशासन व्यवस्था आणि गड-किल्ल्यांच्या तपशीलवार नोंदींसाठी विशेष मानली जाते. शिवचरित्रावरील पहिल्या पद्धतशीर साधनांपैकी एक म्हणून इतिहासकार आजही हिचा आधार घेतात.

शिवभारत

कवींद्र परमानंद

Sanskrit · c. 1670s

कवींद्र परमानंद हे शिवरायांच्या पदरी असलेले संस्कृत पंडित; त्यांनी शिवरायांच्या हयातीतच, त्यांच्याच प्रोत्साहनाने हे महाकाव्य रचले. त्यामुळे हे शिवचरित्रावरील सर्वांत जुन्या व प्रत्यक्षदर्शी साधनांपैकी एक मानले जाते. काव्य अपूर्ण असून अंदाजे १६६० सालापर्यंतच्या घटना यात नोंदवलेल्या आहेत, तरी शिवनेरीपासून पुढील अनेक लढायांचे तपशील यातून मिळतात.

राजा शिवछत्रपती

ब. मो. पुरंदरे

Marathi · 1958

बाबासाहेब पुरंदरे यांनी दशकांच्या संशोधनातून व किल्ल्यांच्या प्रत्यक्ष भेटींमधून हे चरित्र घडवले. १९५८ साली प्रथम प्रकाशित झालेले हे पुस्तक पुढे विस्तारित बहुखंडीय आवृत्तीत रूपांतरित झाले आणि मराठी वाचकांमध्ये शिवचरित्राची ओळख करून देणारे सर्वाधिक लोकप्रिय पुस्तक ठरले. रसाळ निवेदनशैली व नाट्यमय मांडणीमुळे हे पिढ्यानपिढ्या वाचले जाते.

शिवाजी: हिज लाईफ अँड टाइम्स

गजानन भास्कर मेहेंदळे

English · 2011

गजानन भास्कर मेहेंदळे यांनी अनेक दशके मूळ मोडी कागदपत्रे, फार्सी नोंदी व समकालीन बखरींचा चिकित्सक अभ्यास करून हे चरित्र सिद्ध केले. मूळचे बहुखंडी मराठी संशोधन 'श्री राजा शिवछत्रपती' यावर आधारित असलेली ही संक्षिप्त इंग्रजी आवृत्ती बारीकसारीक तळटीपा व संदर्भांसह सादर केली आहे, आणि आंतरराष्ट्रीय अभ्यासकांमध्ये ती प्रमाण संदर्भ मानली जाते.

शिवाजी द ग्रेट मराठा

रणजित देसाई (अनुवादित)

English · 2017

रणजित देसाई यांच्या साहित्य अकादमी पुरस्कारप्राप्त 'श्रीमान योगी' या मराठी कादंबरीचा हा इंग्रजी अनुवाद आहे. मूळ कादंबरीतील ऐतिहासिक तपशील व भावनिक खोली कायम राखत, मराठी न वाचू शकणाऱ्या वाचकांपर्यंत शिवचरित्र पोहोचवण्याचे काम या अनुवादाने केले आहे.

श्रीमान योगी

रणजित देसाई

Marathi · 1968

रणजित देसाई यांची ही कादंबरी १९६८ साली प्रकाशित झाली आणि तिला साहित्य अकादमी पुरस्काराने गौरवण्यात आले. ऐतिहासिक साधनांचा आधार घेत, पण त्याचबरोबर रसाळ व काव्यात्मक निवेदनशैलीत शिवरायांचे जीवन उलगडणारी ही कादंबरी मराठी साहित्यातील एक अजरामर कलाकृती मानली जाते, आणि आजही ती नव्या वाचकांना शिवचरित्राची ओळख करून देते.